هدف اعم مقاله، تبیین الگوی فعال استراتژیک در شرکت­ های هلدینگ است. در این نوع پژوهش شرکت مادر از طریق اثر مستقل، اثر ارتباطی، اثر خدماتی و اثر توسعه ای بر شرکت های تابعه اعمال نفوذ کرده و ارزش آفرینی می ­ کند. شرکت های مادر در اتخاذ هر یک از سه شیوة سرپرستی و روش های ارزش آفرینی نیازمند داشتن درک و دانش مناسب از کسب ­ و­ کارهای خود هستند و میزان حصول این درک بستگی به تناسب ویژگی های شرکت مادر، ویژگی های شرکت تابعه و شرایط بازار کسب­ و­ کار دارد. بنابراین با شناسایی این عوامل مؤثر و تعیین ارتباطات و تاثیرگذاری آن­ ها بر یکدیگر می توان به الگویی دست یافت که با لحاظ نظرات خبرگان، روش های تعامل شرکت مادر با شرکت های تابعه را پیشنهاد می­ دهد. در این تحقیق، ضمن شناسایی و اندازه گیری عوامل مؤثر بر شیوه تعامل شرکت مادر و شرکت های تابعه، الگوی ارتباط این عوامل در سه مرحله ارائه می شود؛ 1) با به­ کارگیری ماتریس GE و ارتباط ویژگی کسب­ وکار و جذابیت بازار، استراتژی پورتفولیو مشخص می گردد. 2) با ارتباط ویژگی کسب ­ و­ کار و مشخصه های مادری، میزان تناسب این دو تعیین می گردد، 3) شیوة مادری مناسب استخراج می گردد. نتایج این تحقیق در یک شرکت مادر به اجرا و شیوة مدیریت و رویکردهای ارزش آفرینی به آن شرکت پیشنهاد شد.

استفاده از ساختار شرکت های مادر تخصصی در بسیاری از کشورهای پیشرفته و در کشور ما متداول شده است. تشکیل این شرکت ها باعث می شود از قِبَل هم­ افزایی رخ داده میان شرکت های زیرمجموعه، ارزشی ویژه خلق گردد. از طرفی، در فضای بی ثبات و غیرقابل پیش بینی عصر کنونی، آنچه که سازمان ها به ­ شدت به آن نیازمندند کسب مزیت رقابتی است و این امر میسر نمی گردد مگر با نوآوری و خلاقیت. یکی از کارهایی که شرکت های مادر تخصصی برتر دنیا به منظور گسترش خلاقیت و نوآوری در شرکت های زیرمجموعه انجام می دهند، اندازه گیری نوآوری در شرکت های زیرمجموعه و انتخاب نوآورترین شرکت و در نهایت تشویق آن شرکت است. در این مقاله به ارائه ابعاد مدلی می ­ پردازیم که به ­ وسیله آن یک شرکت مادر تخصصی می تواند شرکت های زیرمجموعه ی خود را از نظر میزانِ نوآور بودن، پایش کرده و نوآورترین شرکت را مشخص کند. نوآوری ویژه در این مقاله، به­ کارگیری روش تحقیق نظریه مبنایی در رسیدن به مدل اندازه گیری نوآوری است. مدل استخراج شده شامل چهار سطح می باشد که در سطح اول دو بعد افزایش درآمد حاصل از فروش محصولات جدید و کاهش هزینه ناشی از به­ کارگیری فرایندهای بهینه؛ در سطح دوم دو بعد افزایش آگاهی مشتریان و تأمین کنندگان، توسعه شبکه ای از همکاران؛ در بعد سوم سه هدف توسعه سبد کسب ­ و­ کارها و محصولات، بهبود فرایندهای سازمانی و افزایش آگاهی از فناوری ها و روش های جدید و در بعد چهارم بهبود محیط کار، استقرار زیرساخت های نوآوری و بهبود سیستم های جذب و نگهداری کارکنان قرار گرفته است.

دست یافتن به سطح یکسانی از اکتشاف و بهره برداری در سازمان آسان نیست، اما می توان مدت زمان رسیدن به آن را کوتاه تر کرد. سازمان هایی که اکتشاف را ترجیح می‏دهند و استخراج را کنار می‏گذارند، دچار هزینه‏های آزمایش کردن می‏شوند، بدون اینکه مزایای چندانی از آن به دست آورند. این شرکت ها سرشار از ایده‏های ارائه نشده و قابلیت های غیرمتمایز هستند. در مقابل، سازمان هایی که اکتشاف را کنار می‏گذارند و درگیر استخراج می‏شوند، احتمالاً در دام توازن ثابت می‏افتند، یعنی پیشرفتی نمی‏کنند و فقط بازدهی دارند. ایجاد یک توازن مناسب بین اکتشاف و استخراج فاکتور اصلی در شکوفایی سیستم هر شرکت است. ازاین رو هدف این پژوهش طراحی و تبیین مدل دوسوتوانی سازمانی در هلدینگ های چندمنظوره بوده است. روش تحقیق این پژوهش آمیخته از نوع اکتشافی است. ابتدا با استفاده از روش دلفی مدل دوسوتوانی سازمانی در هلدینگ های چندمنظوره شکل گرفت. بر اساس روش دلفی، 16 مقوله فرعی در قالب 2 مقوله اصلی (اکتشاف و بهره برداری) اجزای مدل را تشکیل می دهند. سپس با استفاده از روش مدل سازی معادلات ساختاری مدل اندازه گیری اجزای مدل و مدل ساختاری کل مدل در سطح هلدینگ های چندمنظوره اعتبارسنجی شد. بر اساس یافته های روش مدل سازی معادلات ساختاری، در سطح هلدینگ های چندمنظوره موردبررسی، عامل «اکتشاف» از طریق زیر بعدهای «ارتباطات»، «استراتژی»، «انعطاف پذیری»، «توانمندی»، «چشم انداز»، «ساختار»، «فرهنگ سازمانی»، «گرایش کارآفرینی» و «مدیریت کاوشگر» و عامل «بهره برداری» از طریق زیر بعدهای «استراتژی»، «انطباق»، «توانمندی»، «چشم انداز»، «ساختار»، «فرهنگ سازمانی» و «مدیریت»، متغیر مکنون مرتبه ی بالاتر «دوسوتوانی سازمانی» را تبیین می کنند.

زمینه و هدف: هلدینگ ها نقش اساسی در اقتصاد هر کشوری ایفا می کنند و دو هدف را دنبال می کنند، خلق ارزش بیش تر نسبت به کسب و کارهای مستقل و خلق ارزش نسبت به هلدینگ های رقیب. از آن جایی که ایجاد و مدیریت هلدینگ ها فرآیندی پیچیده و چندبُعدی است، طراحی الگویی جامع می تواند تاثیرات قابل توجهی بر اثربخشی این فرآیند برجای گذارد. هدف این پژوهش، طراحی الگویی جامع و فرایند محور برای ارتقاء، انسجام و اثربخشی فرایند تشکیل و مدیریت هلدینگ ها است. روش شناسی: پژوهش حاضر از حیث هدف توسعه ای و از حیث ماهیت پژوهشی اکتشافی است. روش جمع آوری داده ها در فاز اول روش کتابخانه ای (بررسی ادبیات نظری و پیشینه پژوهش های مرتبط) بوده است. در فاز دوم، ابعاد و مؤلفه های الگوی پیشنهادی تشکیل و مدیریت هلدینگ ها شناسایی و گام های منطقی این الگوی پیکربندی شد. پس از تأیید نظری الگوی پیشنهادی توسط اساتید دانشگاه، در فاز سوم با استفاده از روش میدانی و ابزار مصاحبه با 30 نفر از خبرگان دانشگاهی و شرکت، ساختار هلدینگ شرکت سرمایه گذاری و توسعه کیش بر اساس الگوی پیشنهادی از پیش گفته شده، طراحی و تأیید شد. یافته ها: یافته های پژوهش عبارت هستند از شناسایی ابعاد، مؤلفه ها و الگوی جامع و فرایند محور تشکیل و راه اندازی و مدیریت هلدینگ ها و به کارگیری آن ها برای ساختاربندی شرکت سرمایه گذاری و توسعه کیش است. نتیجه گیری: با توجه به اهمیت و نقش برجسته هلدینگ ها در اقتصاد ایران و مطالعه موردی می توان نتیجه گرفت که استفاده از الگوی پیشنهادی می تواند از مسیر انسجام بخشی و رویکردی سیستمی، اثربخشی فرایند تشکیل و مدیریت شرکت های هلدینگ ها را در ایران بهبود و ارتقاء دهد.